Energiegemeenschappen: hoe zetten we samen de volgende stap?

Tijdens de FLINCK-themabijeenkomst ‘De zin en onzin van energiegemeenschappen’ op 28 oktober in Zutphen gingen zo’n 40 deelnemers met elkaar in gesprek over de kansen en uitdagingen van energiegemeenschappen.

Het thema werd aangedragen door Joost Lindner, namens FLINCK. Els Holsappel schetste de ontwikkelingen en mogelijkheden, terwijl Miel Janssen van Wattnu liet zien hoe lokale samenwerking in de praktijk vorm krijgt.

Wat betekent het om als energiecoöperatie door te groeien naar een energiegemeenschap? En welke rol kunnen lokale initiatieven spelen in het energiesysteem van de toekomst?

Van lokaal eigendom naar een rol in het energiesysteem

Energiegemeenschappen zijn inmiddels wettelijk verankerd. Ze onderscheiden zich door vrijwillige deelname, zeggenschap van leden en het nastreven van maatschappelijke voordelen in plaats van winst als hoofddoel.

Volgens Els Holsappel gaat hun betekenis verder dan lokaal eigendom en draagvlak. Energiegemeenschappen kunnen ook bijdragen aan een slimmer energiesysteem, waarin opwek, opslag en verbruik lokaal op elkaar worden afgestemd. Juist met de toenemende netcongestie wordt die rol belangrijker.

Een aansprekend voorbeeld is het project van LochemEnergie in Gorssel, waar 35 flexwoningen via één gezamenlijke elektriciteitsaansluiting functioneren. Slimme aansturing, batterijopslag én bewustwording bij bewoners maken dit mogelijk.

Wattnu laat zien wat er mogelijk is

Miel Janssen, voorzitter van Wattnu uit Gooise Meren, liet zien hoe een lokale energiecoöperatie zich ontwikkelt tot een professionele organisatie met ruim 2.300 leden, 120 vrijwilligers en 20 betaalde krachten.

Wattnu werkt aan energiebesparing, duurzame opwek, warmte en energiedelen. Op een bedrijventerrein delen zes bedrijven lokaal opgewekte energie. In de onderzochte periode betrokken afnemers 70% van hun elektriciteit uit de gemeenschap, tegen een vooraf afgesproken prijs.

Een belangrijke succesfactor is de langdurige samenwerking met de gemeente. Een meerjarig convenant biedt Wattnu de continuïteit om mensen, kennis en projecten structureel te organiseren.

Energie delen en pieken voorkomen

Tijdens het aansluitende debat reageerden deelnemers met rode en groene kaarten op prikkelende stellingen. Daarbij werd duidelijk dat energiegemeenschappen meer kunnen betekenen dan alleen gezamenlijk energie opwekken of delen. Ook het verminderen van piekbelasting op het elektriciteitsnet vraagt aandacht. Dat vergt slimme techniek, afstemming en soms ander gedrag van gebruikers.
Tegelijkertijd riep de mogelijke systeemrol vragen op. Hoeveel verantwoordelijkheid kunnen energiecoöperaties dragen? En waar begint of eindigt de rol van de netbeheerder?

Samenwerking en professionalisering als sleutel

De discussie maakte duidelijk dat ambitie alleen niet voldoende is. Kennisdeling, professionele ondersteuning, passende regelgeving en langdurige samenwerking zijn nodig om verder te groeien. Daarbij blijft de kracht van lokale betrokkenheid essentieel.

De belangrijkste boodschap van de avond: begin met wat lokaal al mogelijk is, bouw samen kennis en ervaring op en groei van daaruit verder.

Zelf aan de slag met deze vraagstukken?

Doe mee met de FLINCK-leerlijn 
Bouwen aan een sterke energiegemeenschap.
Van vijf perspectieven naar één integraal plan’

Start: 25 november 2026.
Aanmelden: voor 18 november!

FLINCK is het driejarig trainingsprogramma van Energie Samen Gelderland, Het Gelders Energieakkoord, provincie Gelderland, de Rabobank en Betuwewind. Doel van het programma is om Gelderse energiecoöperaties en buurtinitiatieven in hun kracht te zetten en te houden. Het programma is gestart in 2024 en eindigt in 2027.